Cây Gõ đỏ

Họ: Fabaceae
Tên khoa học: Afzelia xylocarpa (Kurz) Craib
Đồng danh khoa học: Pahudia xylocarpa Kurz, Afzelia cochinchinensis (Pierre) Leonard, A. siamica Craib, P. cochinchinensis Pierre, A. siamica Craib

Mô tả

Cây gỗ cao tới 30m. Vỏ nhẵn, màu xám. Nhánh non hơi có lông. Lá kép lông chim, lá chét 3-5 đôi, dài 5-9cm, rộng 4-5cm. Cụm hoa thành chùy dài 5-15cm, có lông xám. Đế hoa có lông; lá đài thuôn; cánh hoa màu hồng có phiến thuôn lõm; nhị 7; bầu có cuống cũng dài bằng bầu. Quả hình bầu dục thuôn, khi chín tự mở; hạt màu nâu đen; áo hạt màu da cam dạng đấu.

Thông tin tại TCVSG

Thảo Cầm Viên đang chăm sóc 7 cây được trồng rải rác trong khuôn viên, mang các mã số: 985, 1022, 1214, 1312, 1328, 2320 và 2321. Cây thu mẫu có mã số 1328 cao hơn 17m, gần chuồng Hà mã đã ra hoa nhiều lần nhưng chưa thấy trái, và cứ ra hoa đều mỗi 2 năm. Hiện tại, cây đang bị cưa một nhánh lớn do bị sâu đục thân tấn công trong nhiều năm. Hoa khi chín rất dễ rụng cánh nên cần phải thu mẫu trực tiếp trên cây mới đảm bảo mẫu đạt yêu cầu. Cụm hoa mọc hướng lên trên và thường ở chót nhánh.

Phân bố – Sinh Thái

• Phân bố

Loài phân bố ở bán đảo Đông Dương: Mianma, Thái Lan, Campuchia, Lào và Nam Việt Nam. Ở nước ta cây mọc ở các tỉnh Tây Nguyên và Nam Bộ.

• Sinh thái

Thường gặp rải rác trong các rừng thường xanh và nửa rụng lá ở vùng thấp dưới 900m.

Giá trị và công dụng

Gỗ gõ đỏ rất đẹp, màu đỏ nhạt hoặc đỏ thẫm, có chỗ nổi vằn đen giống da hổ (nên còn có tên là cây hổ bì). Gỗ cứng, rất bền, thường được dùng đóng bàn ghế, giường tủ, đồ chạm trổ cao cấp. Những u gỗ trên thân có vân xoáy rất đẹp, gọi là gỗ “nu mật” hay gỗ lúp, cũng như gỗ ở chạc, dùng đóng đồ đạc cao cấp. Hạt non có thể ăn được. Hạt cũng được làm thuốc sắc ngậm chữa đau răng và đau dạ dày. Ở Campuchia, vỏ cây được dùng trong thuốc thú y làm thuốc giúp ăn ngon và bổ đối với động vật nuôi như ngựa.

English Summary

Red sandalwood is very beautiful, light or dark red in color, with some areas showing black stripes resembling tiger skin (hence its other name, tiger skin wood). The wood is hard and very durable, often used for making high-end furniture, including tables, chairs, beds, cabinets, and carved items. The knots on the trunk have beautiful swirling patterns, called “honey knot” or “lúp” wood, as well as the wood at the forks, used for making high-end furniture. The young seeds are edible. The seeds are also used in a decoction as a mouthwash to treat toothaches and stomach aches. In Cambodia, the bark is used in veterinary medicine to improve appetite and nourish livestock such as horses.