Họ: Annonaceae
Tên khoa học: Cananga odorata (Lam.) Hook. f. et Thomson
Đồng danh khoa học: Uvaria odorata Lam.; Unona odorata (Lam.) Dun.; Canangium odoratum (Lam.) Baill. ex King; Canangium scortechinii King

Đặc điểm hình thái

• Cây cao 6-15 m (có thể 30m); vỏ xám tro; nhánh không lông, cong lả xuống. Lá mọc so le theo 2 hàng; phiến lá bầu dục hay thuôn, (8)10-15(20) x (3)4-6(9) cm, chóp lá thành mũi nhọn dài, gốc lá thường lệch, dạng tròn hoặc nêm, gân bên 8-10 đôi, rõ ở 2 mặt; cuống 1-1,5 cm, có lông.
• Hoa thơm, mọc thành cụm 2-3 cm hoặc họp 3-7 chiếc thành xim; cuống dài 3-5 cm; lá đài 3, hình trứng, dài 7mm, hợp nhau ở gốc, có lông màu vàng nhạt; cánh hoa 6, hình mác hay hình dải, 5-7,5 x 0,5-0,7 cm, vàng lục, hơi có lông, nhiều gân song song xuất phát từ gốc; nhị nhiều, dài gần 3mm, chỉ nhị ngắn; bầu hơi có lông; vòi rõ; núm nhụy phình rộng hình đinh ghim cụt.
• Quả mọng, nằm trên cuống tạo thành một dạng tán, quả hình trứng ngược, màu lục, 15-25 x 8-10 mm, không có lông; vỏ quả dày 2mm. Hạt 3-8, dẹt, vỏ nhăn nheo.

Thông tin tại TCVSG

Cây thu mẫu có cành non màu xanh, nâu khi già. Cánh hoa mới nở màu xanh nhạt, sau chuyển thành màu vàng. Hạt có đường kính khoảng 7mm.

TCVSG hiện đang chăm sóc 4 cây, mang các mã số: 1094, 1097, 1239 và 1309. Tất cả các cây đều ra hoa kết quả hằng năm. Mùa hoa tháng 3-5, mùa quả tháng 4-7.

Phân bố

Thế giới: Ấn Độ, Mianma, Thái Lan, Việt Nam, Malaysia, Indonesia, Philippines đến đảo Irian

Việt Nam: Cây được trồng trong các công viên ở Hà Nội và nhiều nơi khác.

Giá trị và công dụng

Cây được trồng làm cảnh quanh nhà, trong các công viên, biệt thự lấy bóng mát và lấy hoa thơm. Hoa chứa tinh dầu thơm rất quý gọi là Ylang Ylang, mùi dễ chịu. Tinh dầu chứa linalol, safrol, eugenol, geraniol, … Hoa được sử dụng phổ biến làm hoa cúng lễ ở đình chùa miền Bắc của nước ta. Nhiều bộ phận của cây cũng được dùng làm thuốc. Vỏ sắc uống dùng trị sốt rét, cũng dùng nấu nước gội đầu cho sạch gàu. Lá giã đắp hoặc nấu nước rửa trị ghẻ, trừ sâu. Hoa khô dùng sắc uống trị sốt rét, hoặc tán bột chữa hen, còn dùng ngâm trong dầu dừa để xức tóc. Hạt cũng dùng chữa sốt định kỳ. Tinh dầu hòa tan trong các chất béo được xem như có tính năng trị sốt rét. Tinh dầu thơm của gỗ pha nước uống trị giun, sốt và chữa ghẻ. Ở Châu Âu, người ta dùng tinh dầu để chữa chứng nhịp tim đập nhanh, huyết áp cao, bệnh đường ruột, bài tiết mủ, chứng bất lực và lãnh đạm tình dục. Gỗ nhẹ, dùng làm bao bì, làm củi.

English Summary

The tree is planted as an ornamental plant around houses, in parks, and villas for shade and its fragrant flowers. The flowers contain a very valuable fragrant essential oil called Ylang Ylang, with a pleasant scent. The essential oil contains linalol, safrol, eugenol, geraniol, etc. The flowers are commonly used as offerings in temples and pagodas in northern Vietnam. Many parts of the tree are also used medicinally. A decoction of the bark is used to treat malaria and is also used to wash hair to remove dandruff. Crushed leaves are applied as a poultice or boiled in water to treat scabies and repel insects. Dried flowers are used to treat malaria, or powdered to treat asthma, and are also soaked in coconut oil to apply to hair. The seeds are also used to treat periodic fever. The essential oil, soluble in fats, is considered to have antimalarial properties. The fragrant essential oil of the wood, when mixed with water, is used to treat worms, fever, and scabies. In Europe, the essential oil is used to treat rapid heartbeat, high blood pressure, and intestinal diseases.